Genoeg verbinding. Waarom scheiding zo gek nog niet is

Beschrijving

Genoeg verbinding in het licht van de filosofie van Emmanuel Levinas

In veel hedendaagse analyses van onze samenleving klinkt de klacht over doorgeschoten individualisering en groeiende eenzaamheid. Als oplossing wordt vaak ‘verbinding’ gepredikt – ook door psychiaters, die wijzen op volle wachtkamers als gevolg van een gebrek daaraan. Maar wat wordt er eigenlijk bedoeld met ‘nieuwe verbinding’? Terug naar de zuilen, dorpsgemeenschappen of vakbonden van vroeger, waarin velen zich juist beklemd voelden? De oproep tot verbinding blijft vaag zolang niet duidelijk is hoe die eruit moet zien.

Dit boek stelt de alomtegenwoordige slogan van ‘verbinding’ ter discussie. Als er al behoefte is aan nieuwe vormen van verbinding, dan moet die gestoeld zijn op een visie op het sociale die ruimte laat voor individuele eigenheid. Het boek onderzoekt daarvoor het denken van Emmanuel Levinas, die socialiteit juist baseert op de scheiding tussen mensen – een paradoxale maar diepzinnige voorwaarde voor werkelijke ontmoeting.

De relevantie van Levinas’ gedachtegoed wordt getoetst aan de praktijkervaringen van psychiaters die actief zoeken naar nieuwe vormen van verbinding. Daarmee richt het boek zich zowel op filosofen met belangstelling voor maatschappelijke kwesties als op ggz-professionals die reflecteren op hun werk.

Naud van der Ven studeerde geschiedenis en semitistiek en werkte van 1990 tot 2019 als adviseur bedrijfsprocessen bij de gemeente Amsterdam. Hij promoveerde in 2006 bij René ten Bos op ‘Schaamte en verandering: Denken over organisatie-verandering in het licht van de filosofie van Emmanuel Levinas’. Sindsdien geeft hij workshops over de vraag ‘Wat gebeurt er als de ene mens denkt voor de andere?’, waarin de filosoof Levinas en het verschijnsel ‘denkschaamte’ centraal staan.

ISBN: 9789463715669

*** Nederlandse bibliotheekdienst, recensie december 2025

“Een diepgaande beschouwing over verbinding in de huidige maatschappij, geïnspireerd door de filosofie van Emmanuel Levinas (1906-1995). Het boek bekritiseert vage oproepen tot verbinding en benadrukt dat nieuwe vormen van sociale interactie juist ruimte moeten bieden voor individuele eigenheid. In lijn met de filosofie van Levinas, stelt de auteur dat echte socialiteit voortkomt uit de scheiding tussen mensen. De scheiding tussen mensen is een paradoxale maar essentiële voorwaarde voor authentieke verbinding. De relevantie van deze ideeën wordt getoetst aan de praktijkervaringen van psychiaters die, onder druk van de volle wachtkamers in de GGZ, pleiten voor nieuwe vormen van verbinding.”

*** Trouw, interview met Naud van der Ven door P.H. Steenhuis, 23 januari 2026

In een tijd waarin psychiaters, opiniemakers en coaches massaal oproepen tot ‘verbinding’, plaatst filosoof Naud van der Ven daar een kritische kanttekening bij. “Het woord is leeg geworden”, zegt hij. “Iedereen gebruikt het, van commerciële partijen tot publiekspsychiaters in oudejaarsbijlagen, waarin ze vertellen over hun wachtkamers, die zo vol zitten.”

“Zo zei psychiater Dirk de Wachter op 24 december in Trouw: “Laten we nadenkend zijn, geduldig, en altijd opnieuw de verbinding zoeken.” Als ik zoiets lees, vraag ik me af: wat bedoelen ze eigenlijk? Moeten we terug naar de nostalgie van dorpsgemeenschappen en zuilen? Daar wilden we toch juist uit?” (…)

Jumping to connection is volgens Van der Ven een voortijdige omarming van het gemeenschappelijke, vanwege de warmte en het bestemmingsgevoel die daarbij horen. “Het gevaarlijke daarvan is dat wezenlijke verschillen die er tussen mensen bestaan niet in veilige handen zijn.” (…)

Verbinden is niet zo onschuldig als we denken. “Vaak impliceert het: wij weten wat goed is voor een ander. Dat gevoel speelt een belangrijke rol bij de euforie die het idee van verbinding ondersteunt. Maar wat gebeurt er met de anderen, die zich niet verbonden weten? Het gevaar van verbinding zit in het potentieel uitsluitende karakter van degene met wie je niet verbonden bent. Minderheden bijvoorbeeld, of psychiatrisch patiënten.”

“Ik vertel een West-Europees verhaal, waarbij de weg van de verbinding is doodgelopen. Via ‘scheiding’ zoek ik een mogelijkheid om het begrip ‘verbinding’ opnieuw te laden. Levinas helpt mij daarbij doordat hij radicale andersheid centraal zet.”