De functie van de rede

Beschrijving

Ingeleid, vertaald en geannoteerd door Ronny Desmet en Guido Vanheeswijck

Alfred North Whitehead (1861–1947) was in het begin van de twintigste eeuw vooral bekend als wiskundige, maar groeide in de decennia daarna uit tot een van de grote denkers van zijn tijd – een intellectuele evenknie van Einstein in de natuurkunde en van Kant in de filosofie.

In De Functie van de Rede (1929) onderzoekt Whitehead de rol van de rede in de evolutie van mens en cultuur. Tegen de overheersende stroming van het positivisme in, herwaardeert hij de speculatieve rede: niet louter gericht op feiten en nut, maar op het ontsluiten van nieuwe mogelijkheden en waarden. Daarmee legt hij de basis voor zijn invloedrijke procesfilosofie, waarin de werkelijkheid wordt begrepen als een dynamisch netwerk van ervaringsgebeurtenissen – processen waarin het fysieke en het conceptuele samenkomen in de zoektocht naar betekenis en waarde.

Met hun inleiding, geannoteerde vertaling en uitleiding bieden filosofen Ronny Desmet en Guido Vanheeswijck een toegankelijke gids tot dit klassieke werk. Ze situeren Whiteheads denken historisch, leggen zijn complexe ideeën helder uit en tonen zijn blijvende relevantie voor actuele debatten, bijvoorbeeld rond artificiële intelligentie.

ISBN: 9789463715874

**** Trends – De vos, de god en de Nobelprijswinnaar, column Marc Buelens, 25 december 2025

“Wie de tijdgeest een beetje aanvoelt, merkt dat we op een kantelpunt staan. De aanvallen op de rede nemen schrikbarende proporties aan. We zien het in het publieke debat, waar feiten gereduceerd worden tot meningen, maar ook in het bedrijfsleven. We dreigen te verdrinken in data, terwijl we snakken naar kennis. De filosoof Alfred North Whitehead (1861-1947), voor mij dé filosoof van de rede, is terug. In de kakofonie van alternatieve feiten en technocratisch management is het een verademing weer eens naar een stem van de rede te luisteren.”

**** Volkskunde 127, recensie R. Pinxten, mei 2026

“Dit werk brengt de vertaling van een belangrijk synthetisch essay door Alfred North Whitehead (in 1929 als voordracht gegeven aan Princeton University). Het brengt een aantal ideeën van deze zeer belangrijke denker samen, waarmee hij zich plaatst tegenover het toen en nu dominante positivisme en de vaak eenzijdige keuze voor erkende ‘wetenschappelijke kennis’ tegen elke andere vorm van rede. In een lange traditie waarin of/of-denken en dus ook exclusie van wat als verschillend wordt gezien nog steeds dominant is, is de publicatie voor een wat breder publiek zeker zeer verdienstelijk.”

**** Filosofie-Tijdschrift jrg. 36 nr. 2, recensie K. Hens, april 2026

“Deze vertaling is veel meer dan een loutere taaloverzetting. De voetnoten van de vertalers verklaren zorgvuldig moeilijke passages, en de Nederlandse tekst leest, ondanks Whiteheads complexe stijl, verrassend licht. De uitgebreide inleiding vertrouwt de lezer met Whiteheads leven en werk, zijn speculatieve metafysica, en zijn verhouding tot figuren zoals William James, Henri Bergson en Albert Einstein. We vergeten soms dat Whitehead in de eerste plaats wiskundige was, die zelfs een alternatieve relativiteitstheorie ontwikkelde. In de uitleiding tonen Desmet en Vanheeswijck overtuigend hoe relevant Whiteheads speculatieve en relationele benadering blijft voor de hedendaagse wetenschapsfilosofie, voor ecologisch denken en zelfs voor discussies rond AI.”