Filosofie-Tijdschrift jrg. 36 nr. 1: De mogelijkheid van de gemeenschap

Beschrijving

Een los papieren nummer bestellen kan via https://filosofie-tijdschrift.nl/nummer-nabestellen.
Een abonnement telt 6 nummers per jaar. Zie onze abonnementspagina.

---

Het eerste nummer van dit nieuwe jaar is gewijd aan de mogelijkheid van de gemeenschap.

Steeds luider klinkt de klacht over het gebrek aan gemeenschapszin in onze (post)moderne samenlevingen. Er lijkt sprake van een maatschappelijke en politieke herwaardering van de gemeenschap, of tenminste klinkt – als vermeend antwoord op tal van maatschappelijke problemen die het gevolg zouden zijn van het kille neoliberalisme – overal de roep om meer gemeenschappelijkheid.

Het lijkt inmiddels evident dat een doorgeschoten individualisering geresulteerd heeft in een verwaarlozing van wat we het ‘algemeen welzijn’ (of bonum commune) noemen. Een verwaarlozing die het maatschappelijke weefsel dusdanig heeft aangetast dat we amper nog de gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor de publieke zaak lijken te kunnen opbrengen die in de aanpak van de politieke en maatschappelijke uitdagingen waarmee we ons geconfronteerd zien wel van ons gevraagd wordt.

Maar is die gemeenschap – na het postmodernisme, neoliberalisme en individualisme – zomaar op een levensvatbare manier te herstellen? En wordt daarvan niet te snel een romantisch beeld neergezet? Dreigt de nagestreefde gemeenschappelijkheid als gevolg daarvan ook niet te gemakkelijk identitair te worden – soms zelfs gedefinieerd in termen van etniciteit en ras? En dreigen we dan niet in het andere uiterste van een benauwend gemeenschapsdenken te belanden?

De gemeenschap is – in de woorden van Henk den Uijl – zowel hoop en strohalm, als verdacht. Nu de definitieve overwinning van het liberalisme en het zogenaamde einde van de geschiedenis tóch niet blijken te zijn aangebroken, buigt dit nummer zich over die ambiguïteit om te reflecteren op de vraag wat de gemeenschap in onze tijd nog kan betekenen – en wat de grenzen daarvan zijn.

Daarnaast treft u in dit nummer ook weer onze vier rubrieken aan, evenals de berichten, boekbesprekingen en attenderingen.

---

Inhoud

Themagedeelte Gemeenschap

De mogelijkheid van de gemeenschap
Inleiding
Henk den Uijl 

De gemeenschap als schitterend gebrek
Esposito’s notie van de Communitas als alternatief voor identitair gemeenschapsdenken
Jozef Waanders

Jacques Maritain over natie, staat en samenleving
Maurits Potappel 

Meenten: van institutie naar constitutie naar revolutie
Thijs Lijster & Jeroen den Uyl 

Herstel van maatschappelijke samenhang
Jan Hoogland 

In den beginne was de gemeenschap
Een interview met Gabriel van den Brink
Henk den Uijl

Comparatieve filosofie

De koe wint van de stier?
Nieuw licht op een daoïstische paradox
Paul van Els

Berichten

Filosofie van wetenschap en techniek

AI als ijzeren kooi
Guido van der Knaap 

Eigentijdse elegieën en de angst voor AI
Richard Starmans

Filosofie van politiek en cultuur

Welke onderscheidingen leiden tot politieke strijd?
Marin Terpstra

Filosofie en onderwijs

Max Wildiers en de Geest die nooit rust
Guido Vanheeswijck

Berichten

Boekbesprekingen

Pleidooi voor een participatieve filosofie en levenswijze
Ronny Desmet 

Duurzaam ondernemen vanuit een ecologisch-liberale filosofie
Peter de Wind

Attenderingen

Recente wijsgerige uitgaven in het Nederlands taalgebied