Componisten en hun ziekten

Beschrijving

Componisten worden bewonderd om hun muziek, maar de mens achter het werk bleef lange tijd op de achtergrond. Lichaam, geest en kwetsbaarheid kregen zelden een plaats in het verhaal. Vandaag groeit de aandacht voor die biografische context – en daarmee ook voor ziekte en lijden.

Van Beethovens toenemende doofheid tot Chopins longaandoening, van Schönbergs angst voor het getal 13 tot de blindheid van Landini en het alcoholisme van Moessorgski: dit boek richt zich op het moment waarop een lichamelijke of geestelijke stoornis het leven van de componist binnendringt. Wat betekent ziekte voor het creatieve proces? Verandert een oeuvre wanneer de maker zich bewust wordt van zijn eigen kwetsbaarheid?

Musicoloog Yves Knockaert en psychiater Frieda Matthys bundelen hun expertise. Niet om componisten te herleiden tot diagnoses of hun genialiteit te verklaren, maar om te onderzoeken hoe ziekte, behandeling en biografische omstandigheden zich verhouden tot het componeren. Zo werpt dit boek een nieuw licht op bekende muziek – en op de mensen die haar schiepen.

Frieda Matthys is emeritus professor psychiatrie en medische psychologie aan de Vrije Universiteit Brussel. Naast haar klinische werk is zij sinds 1995 bestuurslid van het Vlaams expertisecentrum Alcohol en andere Drugs (VAD), waarvan tien jaar als voorzitter. Sinds haar emeritaat stelt ze haar ervaring ten dienste van diverse organisaties. Ze is voorzitter van Psyche vzw, van de Staten-Generaal Geestelijke Gezondheid (SGGG) en van de permanente werkgroep Geestelijke Gezondheid van de Hoge Gezondheidsraad. Ze is eveneens mede-hoofdredacteur van het tijdschrift Verslaving & Herstel, verslaving-herstel.eu

Yves Knockaert is doctor in de musicologie. Hij publiceerde een biografie van Schubert en een van Mozart, getiteld Wolfgang Amadé, gebaseerd op diens correspondentie. Daarnaast verschenen van hem De Luisteraar, waarin vragen over muziek worden beantwoord, en Klassieke Meesters, waarin componisten over elkaar hun mening uiten.

ISBN: 9789463715959

 

**** Opus klassiek, recensie Aart van der Wal, februari 2026

Gelukkig levert de samenwerking tussen de psychiater en doctor in de medische wetenschappen Frieda Matthys en de musicoloog Yves Knockaert een genuanceerde blik op ziekte en creativiteit op, waardoor onder meer wordt voorkomen dat het louter een medische verhandeling of een daarvan afgeleide, geromantiseerde biografie is geworden. De vele aandoeningen worden beknopt maar vakkundig beschreven, evenals de (mogelijke) uitwerking ervan op het creatieve vermogen van de gepresenteerde componisten.

(…) Het boek is helder geschreven en daardoor toegankelijk voor een breed publiek. De toon is informatief zonder academisch te worden, en empathisch zonder sentimenteel te zijn. De medische passages zijn begrijpelijk en de muzikale context wordt zorgvuldig uiteengezet. Dat alles maakt het tot een studie die zowel muziekliefhebbers als lezers met interesse in de medische aspecten van uiteenlopende ziekteprocessen zal aanspreken. Niet minder belangrijk: deze publicatie is interdisciplinair van opzet, kritisch van toon en terughoudend in het trekken van al te stellige conclusies.

–> Lees de volledige recensie

 

**** KW, Krant van West-Vlaanderen, interview met Yves Knockaert, maart 2026

“De Brugse doctor in de musicologie Yves Knockaert (71) schetst in zijn boek Componisten en hun ziekten een ontluisterend beeld van aanbeden musici. Samen met de bekend professor in de psychiatrie Frieda Matthys dook hij in het intieme leven van beroemde componisten. Dat resulteert in schrijnende verhalen over blinde, dove, labiele, aan alcohol verslaafde en aan syfilis lijdende beroemde componisten.”

 

**** Klassiek-Centraal, recensie Roger Creyf, 26 maart 2026

“Maar niettegenstaande de vele onzekere medische bulletins van toen verhinderen al die aandoeningen niet noodzakelijk de pracht en de productiviteit van hun composities. Het boek bevat dus niet enkel treurnis, het is integendeel een plezier om die vele anekdotische gegevens te lezen over componisten en hun tijd. En ook omwille van de vele soms uitgebreide analyses die Knockaert schrijft over hoe en wat ze componeren tijdens hun ziekte. En dat alles gelardeerd met toenmalige en hedendaagse medische inzichten die coauteur Frieda Matthys ons meegeeft. Het hele boek is eigenlijk een ode aan de werk- en veerkracht van die vele componisten die wellicht een ander leven hadden geleefd mochten ze behandeld zijn met de kennis van de huidige medische wetenschap.”

–> Lees de volledige recensie

 

**** Artsenkrant, recensie Filip Ceulemans, 26 maart 2026

“‘Componisten en hun ziekten’ is geen boek om in één ruk uit te lezen, maar om mondjesmaat tot u te nemen. Terwijl ze zich in een componist verdiepte, zette Frieda Matthys naar eigen zeggen steevast diens muziek op. Dat zorgt voor een intensere leeservaring, zegt ze, en die raad geeft ze ook aan de lezer mee. Handig is dat Yves Knockaert achteraan elk hoofdstuk oplijst welke werken de componist schreef in de periode waarin de besproken ziekte of aandoening speelde. Zo krijg je niet alleen meer zicht op de mens achter de componist, maar hoor je ook hoe kwetsbaarheid en creativiteit elkaar soms verrassend dicht naderen.”