Filosofie-Tijdschrift jrg. 35 nr. 4: vooruitgang

Beschrijving

Een los papieren nummer bestellen kan via https://filosofie-tijdschrift.nl/nummer-nabestellen.
Een abonnement telt 6 nummers per jaar. Zie onze abonnementspagina.

---

Het vierde nummer van deze jaargang van Filosofie Tijdschrift is gewijd aan het thema “vooruitgang”.

In strikte zin betekent vooruitgang een verbetering in een toestand. Dat kan gaan over de samenleving, de economie, de wetenschappen, de politiek, de moraal of de techniek – en heeft dan heel verschillende betekenissen. Het is een idee dat in de geschiedenis vooral sterk doorbrak gedurende de Europese Verlichting, en sindsdien voortdurend de kop op blijft steken in het westerse denken – ook na perioden van crises of verval. In een van de meest actuele en bekendste uitingen ervan, kan de vooruitgangsgedachte bijvoorbeeld herkend worden in de idee over “het einde van de geschiedenis” zoals volgens de Amerikaanse politicoloog Francis Fukuyama na de Koude Oorlog en de val van de muur in zicht was geraakt. Die gedachte werd gedragen door een opvatting over vooruitgang als bepalend motief in de ontwikkeling van de (politieke) geschiedenis.

Inmiddels bevinden we ons alweer in een heel andere (en pessimistischere) tijd die veel somberder is over de toekomst – en dus kritischer naar dergelijke vooruitgangsnoties kijkt. Op bijvoorbeeld politiek en ecologisch gebied, lijkt het vooruitgangsdenken inmiddels hopeloos naïef en achterhaald. Maar vanuit een dialectisch perspectief kan dat ook weer als “tijdelijke antithese” worden gezien in een bredere beweging van vooruitgang.

Dit nummer houdt het vooruitgangsbegrip vanuit verschillende perspectieven tegen het licht: waarop heeft het eigenlijk betrekking? En wat betekent vooruitgang in die verschillende betrekkingen eigenlijk precies? En is – uiteindelijk – het vertrouwen in vooruitgang wel gerechtvaardigd? Dergelijke vragen worden door verschillende auteurs aan de orde gesteld. Daarnaast treft u in dit nummer ook weer onze vier rubrieken aan, evenals de berichten, boekbesprekingen en attenderingen.

De redactie dankt alle auteurs en medewerkers – in het bijzonder Richard Starmans en Bram van Dijk – voor hun bijdrage aan dit nummer.

---

Inhoud

Themagedeelte Vooruitgang

Vooruitgang. Een inleiding
Richard Starmans en Bram van Dijk

Epistemologie van formaat: kennisproductie en -validatie in grootschalige wetenschap
Richelle Boone

Hoe woke-denken en genderideologie de wetenschappelijke wereld aantasten
Martin Harlaar

Vooruitgang in de wetenschap
Bas Haring

Wat je ziet ben je zelf
Bram van Dijk

Tussen utopie en dystopie: over rationaliteit, vooruitgang en de samenspraak van wetenschap en filosofie
Richard Starmans

Comparatieve filosofie

Kaatsend de verlichting in Zenmeester en -dichter Ryōkan over de open hart-geest
Michel Dijkstra

Berichten

Filosofie van wetenschap en techniek

Over de erfenis van Lynn Margulis en de ongemakken van het Symbioceen
Richard Starmans

Filosofie van politiek en cultuur

Nieuwe fenomenologie
Een affectieve wending in de filosofie
Giovanni Rizzuto

Interview met Ilja Leonard Pfeijffer over De luimen van de leeuw
Henk den Uijl                                                                                 

Filosofie en onderwijs

Leren doe je niet alleen met je brein
Een filosofische reflectie
Deel 2
Peter Verluyten

Berichten 

Boekbesprekingen

Kastrup bewijst het idealisme geen dienst
Peter Sas

Byung-Chul Han in gesprek met Simone Weil
Jacques Graste

Communistisch Manifest in de 21ste eeuw
Floris Schleicher

Wij moeten ons met het nihilisme vereenzelvigen!
Eric Bolle

Zingen uit de grond van je hart
Arnold Ziegelaar

In de geest van Dooyeweerd
Ronald van Raak

Attenderingen

Recente wijsgerige uitgaven in het Nederlands taalgebied