Met het oog op het eeuwige. Over de poëzie van Cees Nooteboom

Beschrijving

‘Wie katholiek geboren is, komt er kennelijk nooit meer vanaf’, aldus Piet Gerbrandy. In zijn jonge jaren heeft de dichter Cees Nooteboom aan de seminaria van Venray en Eindhoven een religieuze vorming ontvangen, maar hij heeft al vroeg in zijn volwassenheid het geloof in de geïnstitutionaliseerde godsdienst uit zich voelen wegvloeien. Wel heeft hij zijn affiniteit behouden met de rituelen van de rooms-katholieke traditie. Dat laat zich goed aflezen aan zijn verlangen naar intensieve ervaringen, om nog vóór de dood, hier in dit aardse leven, het vergankelijke en het eeuwige te laten versmelten.

Naar de poëzie van Nooteboom is niet eerder een uitgebreid onderzoek gedaan vanuit het perspectief van het metafysische en het mystieke. Dit boek, dat uitkomt in het jaar dat de dichter negentig wordt en bovendien zijn Verzamelde gedichten verschijnen, kan behulpzaam zijn bij het inzicht in zijn veeleisende poëzie.

Johan Reijmerink is literatuuronderzoeker en poëzierecensent. Hij verdedigde aan de KU Leuven zijn onderzoek naar de invloed van het vertalen op de dichterlijke ontwikkeling van Bernlef onder de noemer De andere stem (2017).

ISBN: 9789463714310

**** Meander Magazine: interview met Johan Reijmerink, 13 juli 2023

I: Je liet onlangs het werk Met het oog op het eeuwige verschijnen: een studie over de poëzie van Cees Nooteboom en de diepzinnige gelaagdheid van zijn werk. Je hebt daar ook jaren studie en research voor verricht. Vanwaar deze grote interesse voor Nooteboom? Als ik het boek bekijk, lijkt het mij hét ultieme referentiewerk omtrent de poëzie van Nooteboom.
JR: De poëzie van Nooteboom met zijn metafysische en mystieke inslag ligt in lijn met alle stukken die ik vanaf 1984 heb geschreven. Ik begon met een artikel over Jaap Zijlstra om daarna met artikelen over Gerrit Achterberg het raakvlak van natuur en bovennatuur te raken. Vanuit mijn christelijke achtergrond ligt daarin voor mij het belang van het leven, de kunsten en de poëzie.

–> Lees het volledige interview

**** Het Humanistisch Verbond, recensie B. Madalijns, 17 juni 2026

“Er is, naar mijn aanvoelen, iets ontroerends gelegen in het feit dat een dichter die gedurende zijn dichterlijke loopbaan van bijna zeventig jaar onvermoeibaar om het eeuwige heeft heengecirkeld, uiteindelijk een geduldige lezer treft die bereid is hem op die lange en kronkelige tocht stap voor stap, bundel na bundel, te vergezellen. Johan Reijmerink doet dat in Met het oog op het eeuwige met een toewijding en een geduld die je niet vaak meer tegenkomt. (…)

Reijmerinks scherpzinnige aanpak is even eigenzinnig als verhelderend. In plaats van Nootebooms acht belangrijkste bundels, van Aas (1982) tot en met Vos (2022), thematisch op te delen, kiest hij ervoor ze chronologisch te doorlopen, en telkens vanuit vier vensters te bekijken: de metafysica van het wordingsproces, van het waarnemen, van de beleving van tijd en duur, en ten slotte de stilte en leegte van het mystieke.

Die vensters lopen voortdurend in elkaar over, precies omdat ze dat in Nootebooms gedichten zelf ook doen, en juist daarin schuilt naar mijn smaak de kracht van deze opzet: Reijmerink dwingt zichzelf, en daarmee ook de lezer, om een gedicht meermaals te lezen, telkens met een ander vergrootglas in de hand.”

–> Lees de volledige recensie