Op één kussen? Psychoanalyse en zingeving

Programma

14.30-15.00:  Inloop en registratie

15.00-15.10:  Verwelkoming, presentatie boek en introductie voorzitter

Piet Verhagen is als bijzonder hoogleraar vanwege het KSGV verbonden aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven. Als psychiater en groepspsychotherapeut is hij werkzaam bij GGz Centraal in Amersfoort (NL).

15:10-15:40:  (On)zin en vrijheid in psychoanalyse – Tussen zinservaring en hermeneutische drang

Michel Thys is klinisch psycholoog en doctor in de wijsbegeerte, psychoanalyticus (BSP) en psychotherapeut (VVPT) met praktijk te Antwerpen. Hij is voormalig hoofdredacteur van het Tijdschrift voor Psychoanalyse en publiceert op het raakvlak van psychoanalyse en filosofie. 

De psychoanalyse als menswetenschap en therapeutische onderzoeksmethode heeft zelf niets te zeggen over wat de zin van het leven zou kunnen zijn en dus evenmin over de zin van het leven van de particuliere patiënt. De psychoanalyticus laat de plaats van de zin leeg. Dat neemt niet weg dat zinservaringen in een psychoanalytisch proces mogelijk zijn. Meer zelfs, precies die leegte kan plaats maken voor nieuwe zinservaringen. De psychoanalyse doet niet aan zingeving, maar kan wel zin doen opdoemen. Cruciaal in mijn beschouwingen is het lastige onderscheid tussen zin en betekenis. Daarnaast link ik de zinservaring aan een paradoxale vrijheid. Als er zin verschijnt in een analyse gaat dat via de analytische gerichtheid op innerlijke vrijheid. Een te sterke hermeneutische drang om betekenissen toe te kennen kan zin en vrijheid in de weg staan. De koppeling van zin aan vrijheid moeten we ons echter allerminst als idyllisch voorstellen en heeft eerder monsterlijke allures. Het spanningsveld tussen zin en betekenis laat toe de psychoanalytische praktijk te situeren tussen fenomenologie en hermeneutiek.

15.40-16.10:  Zingenot. Reflecties bij een groot woord

Marc De Kesel, PhD in filosofie, essayist, emeritus hoogleraar (Radboud Universiteit, Nijmegen). Vanuit filosofisch perspectief publiceert hij over kunst- & cultuurkritiek, lacaniaanse theorie, Shoah-receptie en religie- & mystiektheorie.

Grote woorden zijn groot, vaak ook omdat ze iets ongezegd laten. Zingeving is zo’n een. Aan de hand van cultuurkritische tools uit het freudiaanse en lacaniaanse conceptenarsenaal peilt deze lezing naar het ongezegde in het woord zingeving. Dat zit verscholen in het tweede deel van de term, in het “geven”. Een filosofische reflectie vanuit de ‘gift-economische’ achtergrond van de term termzingeving laat zien hoe in dit fenomeen de kernproblematiek van de moderniteit ‘bezworen’ wordt. Wie is het eigenlijke subject van het ‘geven’ dat in het spel is bij moderne zingeving? Wat als het subject hier als ‘gespleten’ moet gedacht worden? En wat als de consequenties daarvan leiden tot een omgang met zin die beschreven moet worden in termen van genot? Het lacaniaanse concept van ‘jouissance’ werpt hier een nieuw licht op het geheel van een typisch moderne zingevingsproblematiek.

16.10-16.40:  Goesthing. Over verlangen, energie en de vorm van het leven

Mark Kinet is psychiater in een zelfstandige psychoanalytische praktijk te Sint-Martens-Latem. Hij is hoofdredacteur van de reeks Psychoanalytisch Actueel en auteur/redacteur van meer dan 35 boeken over psychiatrie, psychotherapie, psychoanalyse & cultuur.

Vertrekkend van het typisch Vlaamse begrip goesting wordt het neologisme goesthing ontwikkeld als een psychoanalytisch concept op het kruispunt van verlangen, betekenis en psychische energie. In dialoog met Freud, Bion, Lacan, Panksepp en Solms wordt betoogd dat de mens niet in de eerste plaats wordt gedreven door bevrediging, maar door een beweging naar wat ontbreekt. Het essay verbindt Lacans begrip van het Ding met neuropsychoanalytische inzichten over het dopaminerge SEEKING-systeem en stelt een kinetische opvatting van het psychische leven voor. Verlangen verschijnt daarbij als energie die vorm, richting en betekenis krijgt. Symptomen, liefde, creativiteit en sublimatie worden opgevat als verschillende trajecten van deze fundamentele beweging.

16.40-17.00:  Panelgesprek | reacties | vragen

17.00-18.00:  Receptie